Kim właściwie jest dziennikarz?

Z dziennikarzami jest nieco zupełnie inaczej niż z pozostałymi (wolnymi) zawodami. Osobom, które wolą wejść do zawodu nie stawia się żadnych specjalnych zaleceńnie funkcjonuje rejestr dziennikarzy czy organizacja (samorząd), która decyduje o przyznaniu uprawnienia do wykonywania dziennikarskiego fachu.

Kto więc ma możliwość powiedzieć o sobie – jestem dziennikarzem, kto może korzystać z uprawnień przysługujących dziennikarzom i na kim w końcu ciążą obowiązki takie jak np. dochowanie tajemnicy dziennikarskiej?

Są dwa zasadnicze wyznaczniki zawodu dziennikarza: rodzaj wykonywanej pracy i związek z redakcją.

Rodzaj pracy

Zgodnie z prawem prasowym:

dziennikarzem jest osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych (…)

A więc jeżeli:

  1. redagujesz – czyli nanosisz poprawki, dokonujesz korekt, wprowadzasz zmiany w materiałach przed ich publikacją, lub
  2. tworzysz czyli kreujesz materiał prasowy, bądź też
  3. ten materiał przygotowujesz – czyli zbierasz informacje, gromadzisz opinie i wypowiedzi, dokonujesz oceny zebranych wypowiedzi, itd.,

to już prawie że można uznać Cię za dziennikarza.

Brakuje jeszcze jednego elementu, o którym poniżej.

Związek z redakcją

Kontynuując definicję z prawa prasowego, dziennikarzem jest osoba:

(…) pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji

Zapis trąci nieco myszką, bowiem w branży medialnej przeważają inne niż umowa o pracę formy współpracy, ale istota – a więc związek z redakcją i działanie na jej rzecz – są oddane.

Co się tyczy umowy o pracę, zawieranej raczej z wydawcą a nie redakcją, to bez znaczenia pozostaje wymiar czasu pracy (część etatu), okres zatrudnienia (czas określony/nieokreślony) czy nawet treść tej umowy (np. gdy zakres obowiązków nie wymienia czynności dziennikarskich, które w rzeczywistości są wykonywane). Najprościej mówiąc umowa o pracę jest wyłącznie rodzajem sformalizowania więzi wśród pracownikiem (dziennikarzem) a redakcją.

Działanie na rzecz i z upoważnienia redakcji zazwyczaj będzie odbywało się na podstawie umów cywilnoprawnych (dzieło, zlecenie). Nie posiada również przeszkód by dziennikarz wykonywał zadania w ramach prowadzonej poprzez siebie działalności gospodarczej.

Osobami, które także uznamy za dziennikarzy będą redakcyjni praktykanci, stażyści czy wolontariusze.

Dziennikarzem nie jest

Osoby wykonujące wyłącznie czynności o charakterze technicznym lub administracyjnym, takie jak: adiustator, korektor tekstów, archiwista, pracownik sekretariatu, programista nie mogą być uznane za dziennikarzy.

Za dziennikarzy nie można uznać też: gości programów, publicystów czy spikera. Inne są zadania tych osób, zazwyczaj nie polegające na redakcji, projektowaniu bądź zrealizowaniu materiału prasowego.